50 Years of Nokhar Conference: Let us revisit Left Politics

 

50 Years of Nokhar Conference

 Let us revisit Left Politics

پاکستان بنن توں پہلاں اتے بعد وچ وی ساڈھے ایتھے کئی لیفٹ جتھے بندیاں مطلب گروپ کم کریندے رہے کہ اج تے کھبے دا کم کرن والیاں نوں اوہناں سب د ناں وی نہیں آندے ہن۔ایس دی پردھان وجہ ایہہ ہے کہ ساڈے کول اپنا آرکائیول رکارڈ نہیں ہیگا۔ مینوں کئی سال پہلاں ایس گھاٹے دا احساس تنگ کریندا سی۔پھیر اوہ ویلہ آیا جدوں ایس بارے سوچیا گیا۔اسیں کجھ دوستاں جدوں لہور توں2003وچ عوامی جمہوری فورم رسالہ کڈھیا تے اوس وچ فروری دوہزار بارہ(2012) تیک53شمارے کڈھے۔ایہناں وچ اسیں ترے درجن توں ودھ انٹرویو تے گل باتاں دے سیشن چھاپدے ہوئے کھبے تے بہوں سارے لیڈراں دے خیالاں نوں رکارڈ کیتا۔ایہہ سارا بھنڈار کجھ فنی مسلیاں پاروں ویب توں اتر گیا سی مگر ہن فورم دی ویب سائٹ جلد سامنے آٓئے گی۔ایہناں وچوں اک انٹرویو پروفیسر گروپ دے اگڑویں لیڈر تے دانشور، صحافی  پروفیسر خالد محمود دا 

وی سی جس دی کجھ ٹوٹے تساں نال ایتھے شئیر کریندا پیا ہاں۔

لنگھے ویلے تے نظر مارنا اوکھا پینڈا ہے مگر جےا یہہ کم نہ ہوئے تے گل گول گھتیریاں وچ گھمدی رہندی ہے جس دا اج پاکستانی لیفٹ کئی دہاکیاں توں شکار ہیگا۔1969دے آس پاس بنائے پروفیسر گروپ بہوں پڑھے لکھے لوکاں نوں پنجاب وچ متاثر کیتا کہ اوہناں وچوں کئی اج وی حیات ہن۔ گروپ دے وڈے لیڈر پروفیسر عزیزالدین (سیپ این جی او، والے محمد تحسین دے بھا جی،وڈے بھرا) تے  پروفیسرخالد محمود سن۔ گروپ دی انتہا پسندیاں بارے خالد ہوراں کجھ جھات پائی کہ جدوجہداں کرن والے ہی غلطیاں وی کریندے ہن۔ اصل مسلہ اوس یلے چوڑ ہوندا ہے جدوں غلطیاں نوں منن اتے نکھیڑا کرن دی تھاں نری عظمتاں تے کارنامیاں تیک بیانئیے بنائے جاندے ہن۔ایس وچ پروفیسر گروپ اکلا نہیں سگوں انگریز مخالف جدوجہد توں اج تیک کھبے تے سجے دی سیاستاں وچ مڑ جھات پاون دے گھاٹے ہن۔ اک طرحاں ایہہ ساڈھے ریاستی بندوبست ہی دی اوہ پیروی ہے جس بارے گھٹ ہی غور کیتا گیا ہے۔ ہن تساں ایہہ ٹوٹے پڑھو۔۔۔۔

عزیز صاحب تے میاں اعجاز الحسن تے بمار ہن مگر کامل خان ممتاز، منیرغصنفر،محمد نواز،نوید حامد،راشد امجد،پروفیسر صلاح الدین،پرویز ونڈل،ظفراقبال قریشی، سنے کئی لوک حیات ہن۔ کئی زنانیاں وی ایس وچ رلتی سن۔کئی نے بعد وچ تعلیمی ادارے بنائے، کئی نے این جی اوز چلائیاں، کجھ صحافی وی  بنے،کجھ قومی سیاستاں ول ٹر گئے،کئی ملکوں باہر چلے گئے مگر گروپ دی کہانی ہلے لکھی نہیں گئی۔

پنجابی ہوون باوجود گروپ والیاں پنجاب تے پنجابی بارے کیوں گھٹ غور کیتا ایس بارے وی پڑچول لوڑی دی ہے۔

 ایس کانفرنس اتے گروپ بارے گھٹ و گھٹ پنج انٹرویو تے گل بات ساڈھے کول ہے مگر نوکھر ویلے گروپ کیہہ چاہندا سی؟ نعرے کیہہ سن؟ ایس بارے خالد محمود پیپلزپارٹی دی پہلی عوامی حکومت نال ٹکراون دی غلطی منی ہے۔۔۔

پالیسی بیان پروفیسر خالد محمود دا

Few more links

Glimpses of Manzur Ijaz Interview and few more things 

Story of Pakistani Left by the left worker and for the left workers

Pukhtoon Politics in Afghanistan & Pakistan including FATA (Extracts)

 Extremism, Interventions and Illegal trade

Comrade Tufail Abbas Interview and few thoughts

 

Comrade Tufail Abbas

Interview and few thoughts 

1928-2019

Here you can read few excerpts of Interview I did in late 2005 at Karachi with Comrade Tufail Abbas, published in a left magazine Awami Jumhori Forum in its 26th issue (Jan 2006). AJK was a Lhore based magazine and in that magazine we published more than 30 interviews including few Bangladeshi and Indian comrades. Soon we will upload all 53 issues ONLINE so readers can access it easily. 

Title of 26th Issue

ساڈے خطہ وچ کھبے دی سیاستاں دی تواریخ 1920 دی دہائی توں ہی شروع ہوجاندی ہے تے جے تسی ایس توں پہلاں چلو تے19ویں صدی دے اخیری دہاکیاں توں چلدی منظم اینٹی کالونیل لہر نوں ایس دی شان نزول کہنا غلط نہ ہوئے گا جس دا احوال اجیت سنگھ دی کتاب سنے کئی ہور کتاباں وچ لکھی جا چکی ہے۔ انہاں نال نبڑن لئی انگریزاں 1901 توں ساڈے خطہ لئی اک وڈا انٹیلی جنس نیٹ ورک بنانا شروع کیتا کہ جس وچ 1909 تیک امریکی وی رل گئے۔ایہہ اوہی ویلہ سی جداں عالمی پدر اتے یورپی خطے وچ انگریزاں لئی جرمن  اک نویں سر پیڑ بن چکی سی۔ پہلی وڈی لام وچ جو 1914 توں 1918 تیک جاری رہی، انگریزاں جرمناں نوں تھلے لا لیا پر دوجے بنے روس سرخ ہو گیا تے ایہہ لالی ساڈے تیک وی 1922 تیک اپڑ گئی۔ دادا امیر حیدر، دادا فیروز الدین منصور، ایم این رائے، ڈانگے، مجید لہوری  سانوںسنے  کئی نام ملدے جے جس وچ 1947 تیک ڈھیر وادھے ہوئے۔ جداں 1949 تیک طفیل عباس سرخے ہوئے تے اوس ویلے تیک فضل الہی قربان، ایرک سپرین، خواجہ مسعود، صفدر میر، سی آر اسلم سنے کئی کامریڈ ایتھے متحرک سن۔ ایہہ پکی گل کہ اوس ویلے تیک کومونسٹ پارٹی آف انڈیا کوئی منظم جماعت نہیں سی۔جنج فروری 1948 دی کومونسٹ کانگرس وچ کومونسٹ پارٹی آف پاکستان بنائی گئی تے اوس دا سیکٹری جنرل سجاد ظہیر نوں بنایا گیا اس سب تے بہوں سارے کامریڈاں نوں اس ویلے وی اعتراض سن۔ ایس ول کھلے اشارے طفیل عباس وی کیتا ہے۔پاکستانی کومونسٹاں تے پہلا وار 1949 وچ ہویا جداں لہور وچ ترقی پسند مصنفین دی پہلا اکٹھ لارنس گارڈن کیتا گیا۔ چیرت رہے کہ کومونسٹ پارٹی آف پاکستان دا ہیڈکواٹر یعنی مرکزی دفتر وی لہور وچ لیڈی فضل حسین بلڈنگ میکلورڈ روڈ (ٹیشن نیڑے) سی۔ پارٹی تے دوجا وار پنڈی سازش کیس ڈرامہ سی تے تریجا وار 1954 وچ ہویا جداں جون تے جولائی وچ کونسٹ پارٹی آف ویست اتے ایسٹ پاکستان تے پابندیاں لائیاں گیاں۔ ایس بعد کجھ سال تے دادا فیروز الدین منصور، میجر اسحاق وغیرہ پارٹی زیرزمین چلادے رہے پر 1960 دی دہائی دے پہلے سالاں وچ وکھری ٹہانیاں بنن لگیاں۔ایسے وچوں اک طفیل عباس دا کومونسٹ گروپ وی سی۔ ایس انترویو توں پتہ چلدا ہے کہ اک پاسے بورذوا یعنی سرمایہ دارانہ سیاست نوں مکمل مسترد کیتا گیا پر دوجے پاسے کئی بورژوا پارٹیاں وچ کومونسٹ کم وی کردے رہے۔ تسی ایہہ ٹوٹے پڑھو تے گویڑ آپ لاو

انڈین کومونسٹاں تے مزدور لہر بارے طفیل عباس دے خیال

نیشنل عوامی پارٹی 1957 وچ بنائی گئی سی جس وچ قوم پرست، ترقی پسند تے کومونسٹ رلتی سن، ایہہ پارٹی 1966 وچ روس چین جھگڑے بعد دو حصیاں وچ ونڈی گئی سی کہ ایس پارٹی دے سب توں وڈے لیڈر مولانا بھاشانی سن جو چین نواز سن۔ ایس ٹٹ بھج نے پاکستان تے بھارت جہے ملکاں وچ لیفٹ دی طاقتاں نوں کمزور کیتا۔ بورژوا سیاست وچ کومونسٹ 1947 توں پہلاں وی کم کردے رہے کہ کانگرس تے مسلم لیگ وچ کئی کومونسٹ گئے۔ 1942 وچ انڈین کومونسٹ پارٹی تے انگریزاں اوس ویلے مجورا پابندی چکی سی جداں عالمی پدر تے سویت یونین عرف روس امریکہ تے برطانیہ نال دوجی لام وچ اتحادی بنیا سی۔ پر انڈین برٹش ریاست دے ہرکارے کومونسٹ مخالفت دی تربیتاں توں لیس سن جس دا اظہار 1949 توں تریخ وچ موجود ہے کہ انڈیا وچ پنڈت نہرو تے پاکستان وچ لیاقت علی خان دے دور وچ اینٹی کومونسٹ مائنڈ سیٹ دے ہیٹھ ماردھاڑ کیتی گئی۔ بورژوا سیاست کرن والی پارٹیاں وچ وڑ کے کم کرنا چاہیدا ہے یا نہیں ایہہ اوہ سوال ہے جس تے گل اج وی لوڑی دی ہے

نیپ بناون بارے 

پیپلزپارٹی لئی

بلدیاتی الیکشن وچ حصہ لینا

پیپلز پارٹی لئی کم کرنا پر اپنے کامریڈاں نوں الیکشن لڑن توں ڈکنا

بورژوا سیاست توں انکار

بھارتی کومونسٹ پارٹیاں وی بورژوا قرار

کومونسٹاں تے قوم پرستاں وچ اتحاد تے لڑائیاں

بھٹو تے طفیل عباس، کجھ گلاں مڑ سمجھن دی لوڑ جے

ایہہ آرٹیکل بھٹو وی پڑھیا تے پھیر اختلافات ودھ گئے، معراج محمد خان اپنے کئی قسطاں والے آن لائن موجود انٹرویو وچ دسیا ہے کہ بھٹو نے 1972 وچ معراج دا استعفی منور کردے ہوئے کہیا سی کہ ایس ملک وچ ترے چار وار الیکشن ہون گے 

تاں تہاڈے مطالبیاں دی سنی جائے گی پر کامریڈ ہورے جلدی وچ سن۔

انٹری ازم کیہہ اک ستھری پالیسی ہے؟

بورژوا پارٹیاں وچ نہ جانا اک ہور مسلہ ہے پر بورژوا پارٹیاں وچ ''انٹری ازم'' نال تھاں بنانا کیہہ کوئی ستھری پالیسی ہے؟ ایس پالیسی وچ سازش دے روپ وچ ورتنا آسان ہوندا ہے جنج طفیل ہوراں دسیا کہ حنیف رامے وغیرہ اوس آرٹیکل نوں ورتیا۔ پر اوہ آرٹیکل لکھن والا وی ایہو گل کسی ہور انداز وچ کر سکدا سی۔ ایہہ کم نرے کومونسٹاں ہی نہیں سگوں دھرمی تے فرقو نظریاتی پارٹیاں وی کیتا۔ ایس پاروں اک پاسے تسی اپنی وکھری جماعت بنون توں رہ جاندے ہو تے دوجے پاسے جس پارٹی وچ تسی وڑدے ہو اتھے تہانوں مجورا برداشت کیتا جاندا ہے تے کومونسٹاں تے شک کیتا جاندا ہے۔ کومونسٹاں نوں کانگرس، مسلم لیگ تے 1947 بعد نیب، عوامی لیگ تے پیپلزپارٹی وچ ایس انٹری ازم نال کیہہ ملیا؟آر ایس ایس پہلے کانگرس پھیر بی جے پی وچ انٹری ازم کیتا پر سو سال وچ اپنی پہچان نہ بنا سکی۔ انٹری ازم والی پارٹیاں اخیر اوہ نرسریاں ہی رہندیاں جے جو بندے فراہم کر سکن۔ ایہہ مسلہ نرا طفیل ہوراں دا نہیں سگوں ایہہ گل انٹری ازم دے پورے فنامن نوں سمجھن تے پالیسی پدر تے سوچن دی ہے کہ اے، بی، سی وچ نہ پھسو بلکہ اگے دی گل سوچو۔ساڈے سامنے ورکر پارٹی بنی،ایس توں پہلے وی 1990 دی دہائی توں اینج دی پارٹیاں بنیاں جنہاں وچ اک توں وادھو دھڑے رلے مگر کم چلیا نہیں۔ایس دی دو پردھان وجوہات سن کہ ماضی دے تعصب تے تفاخر بارے تھلے دی پدر تے گل کیتے بغیر بنن والی پارٹی ضلعیاں وچ اوس سپرٹ توں فارغ رہندی تے دوجی وجہ انٹری ازم والی پالیسی نوں وی غلط نہ سمجھیا تے انہاں نویں پارٹیاں وچ وی انٹری ازم جاری رکھیا۔ لنگھ چکے ماضی بارے کھل کے گل کرنی، اتے تھلے دی پدر تک ایس نوں لیجانا اک اہم قدم سی کہ نرے سر جڑن نال پارٹیاں نہیں بن سکدیاں۔ پھیر ایسے فورم بنانا وی لوڑی دا سی جتھے سارے لیفٹ والے جو گروپاں وچ شامل جے تے جو نہیں وی جے انہاں نال اختلافات دا احترام کردے ہوئے گل بات چلائی  جائے۔ 

باقی پھیر

Faiz Ahmad Faiz & his time

 

Faiz Ahmad Faiz & his time

Editor, Leftist, Teacher, Intelectual, Writer & the Poet

Radio Program Lok Lhar aired at MastFM103, Lhore 10th Feburary 2023

Guests Dr Ashraf Nizami President Pakistan Medical Association Lahore, Studied at former USSR (Now Russia), leftist by choice & intelectual. 

Nain Sukh Poet, Writer, Novelist , advocate by profession, Winner 

Dhahan Prize for Punjabi Literature 

A video clip of Dr Ashraf Nizami

https://www.youtube.com/watch?v=Hp72mzStoSQ

A video clip of Nain Sukh

https://www.youtube.com/watch?v=HppYoJzcgRA

Complete reacording of Lok Lhar program 

https://voca.ro/182CnUeZPliz

Further readings

Click & read complete story Faiz & Lyallpur

According to Zamier Niazi Civil & military Gazette , a renowned pre-partition newspaper had published a wrong report through its Delhi correspondent A N kummar regarding behind the scene peace efforts on Kashmir. Next day the paper not only printed an apology but also removed its correspondent from his job. yet after some days, 17 newspaper editors ( including right wing Nawa e waqat, liberal Dawn & progressive Pakistan Times headed by Faiz Ahmad Faiz) published a joint editorial and government banned the paper. by this act, editors himself allowed the state to use hammer of nationalism and it can be considered an attack on freedom of press supported by journalists, media owners and editors. They could go to court but instead of using proper institution they all preferred to use state authority. now u read this story yourself

https://punjabpunch.blogspot.com/2013/06/when-journalists-killed-journalism-by.html

Left Politics in Pakistan. What went Wrong? Riddles & wayout

 

Left Politics in Pakistan. What went Wrong? Riddles & wayout  

A discussion organized by Thaap, 28th January 2022,

The critical evaluation of Labor politics of 1960s & 1970s with background of left politics ..... Ideology & Practice 

debate regarding the term proletariat and meaningful divergence of Mao, Russian revolutionary experience and its limitations, some important post Marx new factors especially mushroom growth of Nation States in the first half of 20th century,  Rise of US as the biggest player after 14 August 1941 infamous Atlantic charter, Economic slavery through World Bank, IMF , campaigns for Rights through UN, creation of India & Pakistan along with unprecedented Partition of the Punjab, confused left in 1940s, communist struggle in Pakistan, Mccarthyism, Anti communist propaganda, suspicions on democracy, new love with nationalists, Sino russian divide, rise of Bhutto & his party, confused left during Bhutto era, and many more things. 

Presentation and few slides

Watch the discussion here in below link

https://www.facebook.com/Thaap/videos/589910788913857

Some extracts from interviews of C R Aslam, Tufail Abbas, Aga Khan Suhaotra, Mian Ijazul Hassan, Professor Jamal Naqvi, Professor Khalid Mahmood, Rasool Bukhsh Palejo, Ashfaq Saleem Mirza. These interviews were published in late Awami Jumhori Forum published during 2006-11, The left journal was a joint effort in which Aamir Riaz (editor) worked with two left senior comrades Qalib Ali Sheikh (Socialist Party/Workers Party) and Pervaiz Majeed (Mazdor Kisan Party) while many more were with them. 

C R Aslam

Tufail Abbas

Professor Khalid Mahmood

Professor Jamal Naqvi

Rasool Bukhsh Palejo

Mian Ijazul Hassan

Ashfaq Saleem Mirza

Aga Khan Sahotra

Some more pictures of the program