Issue of Water shortage, Anti PPP, Anti Punjab mindset and Factional politics

 

Issue of Water shortage, Anti PPP, Anti Punjab mindset and Factional politics 

The water shortage issue in Pakistan is a pressing challenge, largely stemming from the controversial Sindh Taas Agreement of the 1960s, brokered by Ayub Khan, the World Bank, and the US. This agreement dealt a significant blow to the region's water resources, particularly in Punjab, historically known as Pentapotamia, the land of five rivers or PunjNad. 

The roots of this issue date back to the British colonial era. After occupying Sindh in 1843, the British transferred its administration to Bombay and closed its ancient port, Lohri Bandar. Even before annexing the Lahore Darbar in 1849, the British had their sights set on exploiting the region's resources. Their large-scale projects, including railways and canal systems, disregarded local populations, cultures, climate change, and water ecosystems including abi hayat.

This colonial mindset persisted even after Pakistan's independence in 1947, as evident in the Sindh Taas Agreement. Today, the issue has become highly politicized, with various groups blaming each other—some targeting the PPP, while others accuse Punjab and Punjabis. However, the real solutions are being overshadowed by factional politics, complicating efforts to resolve the water crisis.

Now read the article Published in the Punjabi Daily

 Click and read online Here

وسیب تے وسنیک

نہراں، پیپلزپارٹی اتے پنجاب مخالفتاں تے دھڑے بازیاں

عامر ریاض

جداں صدیاں پہلے ساڈی تھاواں تے یونانی آئے تاں اک یونی لکھاری ائیرین لکھیا پئی جداں اساں دھرتی پنج دریائی وچ آئے اتے سندھ، جہلم، چناب، ستلج تے راوی ویکھے تے سانوں کڈا چر ایہو لگدا رہیا کہ ایہہ پنج سمندراں دی سرزمین جے۔انہاں بنج شیر دریاواں پاروں ہی ہیلنسٹک دور(سکندر مقدونی دی موت 323 قبل مسیح توں قلوپطرہ دی موت 30 بعد از مسیح) دے یونانی لکھاریاں بشمول مشہور گواچ چکی کتاب انڈیکا دے مصنف میگس تھینزایس دھرتی دا ناں پینٹا پوٹامیا (پنج نوں اوہ پینٹا آکھدے سن کہ ایہہ پنج دریاواں دی دھرتی سی) لکھیا کیونجے انہاں توں پہلے لکھی کتاب مہابھارت وچ پنجند (قدیمی فارسی تے عربی لٹریچر وچ دریا لئی نہر تے پنجابی وچ ندی لکھیا جاندا سی)۔ 

Indica.

........Megasthenes

انہاں پنج دریاواں وچ کئی نکے وڈے دریا پیندے سن جس وچ بیاس، کنہار، کابل وی شامل سن۔انہاں پنج دریاواں وچوں سندھ کدوں، کیوں کڈیا گیا تے بیاس پایا گیا ایس بارے وی کدی لکھاں گا پر اج تے نرا نہراں بارے ہی گل لکھنی ہے۔جے تساں والمکی دی رامائن پڑھو تے اوس وچ وی پنج دریائی دھرتی دا ذکر ہے۔چلو 1333 وچ ساڈی تھاواں آئے ابن بطوطہ ہی نوں پڑھ لو کہ اوس غزنی توں ہشت نگر کھلو کے کہیا سی کہ میرے پچھے ترکماناں دی تھاواں جے تے اگے دھرتی پنج دریائی ہے۔ابن بطوطہ ہی نہیں سگوں اوس توں پہلاں آون والے کئی لکھاریاں نے دریائے سندھ دا ناں دریائے پنجاب لکھیا ہے جس دا ریکارڈ جے چاہیدا ہوئے تے پیش کردواں گا۔جے اج دے پاکستان وچ پورا کشمیر تے پرلا پنجاب رلا لو تے دھرتی پنج دریائی دا نقشہ سمجھنا اوکھا نہیں پر ایہہ گلاں اج دی قوم پرستیاں وچ ساڈے دوست سمجھنا نہیں چاہندے۔اوہ وی سمجھنا نہیں چاہندے جو ایس دھرتی دے پچھوکڑ نوں نری اسلامی عینک نال ہی دیکھدے جے۔

پر ایس گل توں کوئی انکاری نہیں ہو سکدا کہ ساڈے پانی، ساڈے دریا ساڈی تواریخ دا پردھان حوالہ جے۔اج ایس ہی دھرتی تے پانی دا مسلہ بن چکیا ہے جس وچ انگریزی نہری بندوبست توں سندھ طاس معاہدے تیک دی سو سالاں دی نکمی پر ہشیار پالیسیاں دا وڈا ہتھ ہیگا۔ چینی تھاں تبت توں نکلدے انہاں دریاواں نوں کنج کنج وڈیا ٹکیا گیا کہ ایس کہانی نوں ہلے لکھیا نہیں گیا۔جے تساں آن لائن پئیاں برٹش اسمبلی دی تقریراں سندھ تے انگریزاں دے قبضے(1843) توں پنجاب تے قبضے لئی کیتی پہلی جنگ (1846) پڑھو تے پتہ چلدا ہے کہ سب دھڑے ہی دریائے آمو(آکسس) تیک اپڑن دی اگ وچ رجھے جے۔اوہ انہاں تھاواں دی فصلاں، پانیاں نوں وی ویکھدے سن سگوں بھرتیاں وی اودھ دی تھاں ایتھوں ہی کرن دا ارادہ پکا کر چکے سن۔انہاں نہ تے لوکاں بارے سوچیا، نہ دریائی زندگی دے تباہ ہون بارے غور کیتا سگوں اپنے خارجی مفاداں نوں ہی اگے رکھیا۔ سندھ تے قبضہ کردے ہی دو کم کیتے، اک تے سندھ نوں بمبئی دے تھلے لا دتا تے دوجا ٹھٹے توں سمندر ول جاندے دریا تے بنی ساڈی اکلی تے پردھان بندرگاہ ''لہوری بندر''(1538 وچ لکھی کتاب تریخ طاہری وچ ایس نوں لہوری داہڑو وی لکھیا ہے) نوں بند کردتا۔

ایہہ اوہی بندگاہ ہے جتھے ابن بطوطہ پنج دن ٹہریا سی تے تریخ طاہری وچ لکھیا ہے کہ پرتگالیاں ایس نوں ترے وار ساڑیا سی۔رنجیت سنگھ دی شاہی ''لہور دربار''وچ (1799 توں 1849) ٹھٹے دے حاکم دا نمائندہ بیٹھدا سی جو دریائی ٹیکس وی لیندا سی تے اوہ کلہوڑیاں تے تالپوراں توں وی تگڑا سی۔لہوری بندر نوں مکانا ساڈے پانیاں تے پہلا ڈاکہ سی۔پر سندھی قوم پرست ایس بارے چپ ہی رہندے جے۔لہوری بندر بند کرکے کراچی دی بندرگاہ بنانا اک سوچیا سمجھیا منصوبہ سی جس ساڈی دریائی تجارتاں نوں وی مکا دتا۔ انگریزاں نہراں تے بیراج اینج بنائے جس وچ لٹکدے تے کھل جاون والے پل بناون دی تھاں پکے پل بنائے گئے تاں جے کم پکا ہوئے۔نہراں نال سیراب ہون والی زمیناں من مرضیاں نال ونڈیاں گیاں تانجے نویں وفادار ٹہانیاں بن سکن۔دریائی یعنی آبی حیات بارے تے سوچیا ہی نہ گیا نہ بعد وچ آئی یو سی این جہے اداریاں ایس سب بارے گل اوکا کوئی نہ کیتی۔ساڈے پانیاں تے تریجا ڈاکہ سندھ طاس معاہدہ سی جس وچ 6 کروڑ 20 لکھ تے 60 ہزار پاونڈ ملے، برٹش کمپنی ماٹ میکڈونلڈ نوں ٹھیکہ ملیا اتے پنجاب دے ترے دریا بھارت نوں مل گئے۔ انہاں دریاواں دی آبی حیات تے انہاں توں سیراب زمیناں تے لوکائی بارے کسے کجھ نہ سوچیا۔ 1930 وچ امرتسر جمے، گورنمنٹ کالج لہور پڑھے تے 1950 دے دہاکے دے ادھ بعد پہلے سٹیٹ بینک اتے پھیر ورلڈ بینک نوکری کرن والے ڈاکٹر پرویز حسن اپنی ہڈ بیتی ''میری زندگی، میرا وطن'' (کتاب انگریزی وچ لکھی سی جس د ترجمہ ساڈے یار ثقلین شوکت کیتا تے نیولائن توں میں 2018 وچ چھاپی سی) وچ سول سرونٹ تے پنجابی پیارے مسعود کھدر پوش دا سندھ طاس معاہدے تے ردعمل ریکارڈ دا حصہ بنایا ہے۔ کتاب دے صفحہ103 تے لکھیا ہے، ''سول سرونٹ مسعود کھدر پوش اس بات پر ملول تھے کہ پانی کے دائمی سرچشموں سے دستبردار ہو کرہم نے کچھ ڈیم اور نہروں کو قبول کرلیا ہے۔یہ دونوں چیزیں کچھ دہائیوں میں ریت سے بھر جائیں گی۔'' ڈاکٹر پرویز حسن مسعود کھدرپوش دا اک تریخی جملہ وی لکھیا جو اینج ہے ''مسعود طنزیہ کہا کرتے تھے کہ مستقبل میں قوم دہائیوں تک پانی کی کھوج میں کی جانے والی کھدائی کی مٹی میں لتھڑی رہے گی''۔

For reading further, you may click at 

Extracts & Reviews Biography of an Economist from Pakistan

اج اسی لتھڑے ہی نہیں سگوں دست و گریبان وی ہاں کیونجے ڈکٹیٹر ایوب خان تے اوس دے سجن ٹھیکے توں مال وی بنانا چاہندے سن، امریکہ نوں اپنے اقتدار لئی راضی رکھنا وی چاہندے سن، ورلڈ بینک اگے متھا وی ٹکینا چاہندے سن تے ورلڈ بینک تے امریکہ بھارت نوں سرد جگ وچ اپنے ول کرنا چاہندے سن۔ پرویز حسن لکھیا کہ ایس معاہدے توں پہلاں لوکاں توں رائے لین دا کوئی سوال ہی نہیں سی سگوں ڈکٹیٹراپریل 1960 وچ پریس اینڈ پیلیکیشنز آرڈیننس لیا چکیا سی تے میڈیا وی قابو وچ سی۔چیتے رہے کہ اقتدار تے قبضہ کرن دے 5 مہینے بعد ہی ڈکتیٹر ایوب خان نے لہور توں نکلدے ترقی پسند اخباراں پاکستان ٹائمز تے امروز تے سیکورٹی ایکٹ دے تحت قبضہ کیتا سی کیوبجے اخبار دے مالک میاں افتخارالدین امریکی مداخلت تے مارشلا تے تنقید کردے سن۔ ایس سارے دور وچ ذولفقار علی بھٹو ایوب دے وزیر سن پر ساڈا الار ڈکٹیٹر ول ہی ہیگا جس سندھ طاس معاہدہ کردے ہوئے پانی تے تریجا تے فائنل ڈاکہ ماریا۔

 ایس توں بعد اج دے دیہاڑ تیک اسی مسلسل پانی دے گھاٹیاں ول ہی جانا سی۔ گھیسی تے جداں کسی نوں بٹھا کے دھکا دے دیو تے پھیر ایہہ سوال اہم نہیں رہندا کہ تھلے کڈی تیزیاں نال جا رہے ہویا ایس نوں روکیا کنج جائے۔ایہہ گل یاد رکھو کہ ورلڈ بینک نال سندھ طاس معاہدے دی گفتگو1951 توں شروع ہوئی کہ اوسے ویلے پنجاب دے مشہور لکھاری سعادت حسن منٹو کہانی ''یزید'' لکھی جو ساڈے پانیاں بارے ہی سی۔ایہہ مذاکرات 8 سال چلے تے ایس وچ سندھی، پختون، بلوچ تے مہاجر سیاستداناں تے دانشوراں کیہہ کیہہ کہیا؟ ایس توں بعد لنگھے 60 سالاں وچ کیہہ کہیا ایہہ سب بعد ہی پتہ چلے گا کہ ساڈے پانیاں دا ویری کون کون ہے۔

اج جداں پانیاں دے مسلے بارے گل ہورہی ہے تے ایس وچ 5 مسلے جڑے جے۔پہلا مسلہ تے پانیاں دے گھاٹیاں دا ہے، دوجا مسلہ کارپوریٹ فارمنگ دا ہے، تریجا مسلہ سندھ بلوچستان پنجاب دی انہاں تھاواں دا ہے جتھے پانی نہ ہون پاروں زمیناں سیراب کرن لئی نہراں بناون دی لوڑہے، چوتھا مسلہ موسمیاتی وٹاندرے نال پیدا ہو چکی صورتحال دا ہے تے 5واں مسلہ وفاقیت دا ہیگا۔ایہہ پنجوں مسلے نرے پنجاب دے نہیں پر رولا سارا پنجاب تے پایا جا رہیا ہے۔جو ضیائی دور توں سرائیکی وسیب دے مامے بنے سن تے پنجاب توڑ کے صوبہ بناون لئی متحرک سن انہاں نوں چولستان وچ نہراں بناون تے اعتراض ہے۔ بلوچستان وچ کچھی کینال دے دوجے مرحلہ تے کم شروع ہو رہیا جے جس نوں تونسہ بیراج توں پانی جائے گا۔تھر نوں وی سیراب کرنا ہے چھ وچوں دو نہراں نال۔۔۔۔ پر جے پانی دے گھاٹیاں تے جتھوں پانی توں زیادہ پیداوار ملدی ہے اوس بارے گل نہیں ہوئے گی تے پوری تصویر سامنے نہیں آئے گی۔کجھ دھڑے نرا پیپلزپارٹی نوں رگیدن وچ ہی مسلے دا حل لبھدے جے، پانی دے گھاٹے دے مسلیاں نوں دھڑے باز سیاست وچ الجھاون نال مسلہ ہور چوڑ ہوندا جے۔ کجھ لئی بس پنجاب نوں گالاں کڈ کے رانجھا راضی کیتا جا رہیا ہے، ایہہ بنگلہ دیش بنن بعد دی پاکستانی سیاست دا خاص ہتھیار ہے جس نو ضیائی دور توں خوب ورتیا جا رہیا ہے تے کئی قوم پرست دھڑے ایس وچ ادھار کھائی بیٹھے جے۔ایہہ گل اپنی تھاں اہم ہے کہ پاکستان سندھ طاس معاہدے تے مڑ اسمبلیاں وچ غور کرے کہ ایس توں نکلن دا ویلہ ہے یا عالمی برادری نوں ان 60 سالاں وچ بگڑ چکی صورتحال بارے دسیا جائے۔ کارپورٹ فارمنگ بارے تے وکھری گل کرن دی لوڑ ہے کہ ایہہ پورے ملک دی زرعی پالیسی نال جڑی گل ہے۔ اسی پہلاں وی مسنگ پرسناں والے کیس نوں قوم پرستی دی عینک نال ویکھدے ہوئے مسلہ وگاڑیا ہے کہ ایس قومی مسلہ تے آئین وچ تبدیلی لوڑی دی ہے، قنون بدلن دی لوڑ ہے۔پانی دے گھاٹیاں دے مسلہ تے ہر کوئی سہمت ہے پر قوم پرستی دی عینک نال ایہہ مسلہ دھڑے باز سیاستاں دا شکار ہے۔ جے ہن وی ایس توں نکلیا نہ گیا تے مسلہ ہور چوڑ ہی ہوئے گا۔

Read it too, it was written 6 years back in 2019

World Ocean Day: What we did with Water Trade and Water life Iqbal had mentioned it in 1930, almost 89 years back but we are either ignorant or following colonial policies.

Lhore Darbar, Governance, Diplomacy and Propaganda (1799-1849)

 

Lhore Darbar, Governance, Diplomacy and the Propaganda (1799-1849)

Why do we hesitate to acknowledge March 29th as a significant date? In reality, the Lahore Darbar was the last independent local kingdom, and its fall in 1849 marked a turning point in history.The subsequent events, including the shift of the Northern Command Headquarters to Rawalpindi in 1850, were a continuation of the 1846 policy debated in the British assembly. This led to the "Four Bloody Lines" project, which disrupted the entire region.The division of the Sistan region, now split among Pakistan, Afghanistan, and Iran, began with the  gradual allocation of areas around Gandhar, Heart, and the Helmand River to Dost Muhammad Khan, the Afghan king by the Britishers. In 1872, the Goldsmid Line further divided Sistan between Iran and the British Indian Empire, with the Khan of Kalat's endorsement. This marked the beginning of the end, but our historical narrative often starts with the Durand Line (1895) instead. Seastan linkage with Indian ocean was problematic in the eyes of many.It's essential to revisit this history, acknowledging that the Lahore Darbar resisted for 50 years without support from local rulers. The colonial powers launched a misleading campaign to tarnish the Lahore Darbar's legacy, labeling it a "Sikh Empire" despite its diverse Muslim and Hindu officers in it, and an "anti-Pathan empire" despite its alliances with Pukhtoon and Afghan tribal chiefs. It's time to set the record straight and recognize the Lahore Darbar's significance as the last independent local kingdom.

وسیب تے وسنیک

جد لہور دربار ڈھایا گیا تے مل ماری انگریزاں

عامر ریاض

لہوری بندر،صوبہ لہوراتے لہور دربار 1849توں پہلے لنگھے 310 ورہیاں دی اوہ کہانی جس نوں اج دیہاڑ تیک ساڈی تواریخ توں باہر رکھیا گیا ہے۔ اج جداں اسی لہور دربار نوں مکاون اتے انگریزاں دے مل مارن دے 176ویں دیہاڑ تے گل کر رہے ہاں تے کل مل ملا کے ایہہ 486 سالاں دی اوہ داستان ہے جو ہلے لکھی نہیں گئی۔ ساڈے شیر دریاواں نال جڑی اتے ڈونگے سمندراں وچ وڑدی لہوری بندر یا لہوری داہڑو دا ذکر اذکار انگریزاں توں پہلے لکھیا کئی کتاباں وچ صاف صاف آیا مگر جدید قوم پرستی پاروں سندھیاں نوں ایہہ وارا نہیں کہاندا کہ ایس بارے تفصیل نال تے حوالیاں نال لکھاں گا۔آئین اکبری دے وچ وی صاف صاف 12 صوبیاں دا ذکر ہے کہ جس وچ ساڈی ساری تھاواں صوبہ لہور وچ ہی آندیاں جس وچ کابل، ٹھٹہ سب شامل کہ جداں اکبر لہور نوں سلطنت دا دارالخلافہ بنایا تے ترے مہماں متھیاں،اک بخارا تیک، دوجی لہوری بندر تیک تے تریجی کشمیر تیک کہ ہن جداں اسی قوم پرستیاں دی عینکاں نال تریخ لکھدے ہاں تے ایہہ سب نظر آنا بند ہونا واجب ہو جاندا ہیگا۔پر جس لہور دربار تے انگریزاں 176 سال پہلاں 29 مارچ دے دن مل ماری اسی تے اوس نوں وی اسلام تے انڈیا دے ''صدقے'' بدل دتا ہے۔ایہہ لہور دربار دی سلطنت پورے برٹش انڈیا وچ اخیری آزاد بادشاہت سی پر کتھے ایس نوں مسلمان دشمن دسیا، کسے نوں کہیا کہ ایہہ پٹھان ویری سی تے ساڈے کانگرسی دانشور ''کل ہند'' دے گھمے پاروں ایس دا ذکر کرن توں گھابردے سن۔اج وی 29 مارچ دے دیہاڑ نوں جے ساڈا میڈیا یاد نہیں کردا تے ایہہ کوئی اچنبہ نہیں۔

انگریزاں جنج ہندو دور تے مسلم دور دا جھوٹ پھیلایا سی اونج ہی لہور دربار دے ویلے نوں سکھ دور کہیا تے ایہہ گل ہندو مسلم تے سکھ بنیادپرستاں ہی نہیں سگوں کئی ترقی پسنداں وی پھیلائی۔بادشاہتاں نوں دھرم یا قوم پرستی دے فولڈ وچ ویکھنا اینج ہی ہے جنج کرکٹ دے قنون ہاکی تے لادیو۔جغرافیئے تے کھلتی قوم پرستیاں دی عینک نال بادشاہتاں دے تجزئیے اک ہشیار گھما ہے جس پاروں مطلبی نتائج کڈہنے سوکھے رہندے جے۔ تاں مارے اج لوڑی دا کہ تساں بادشاہتاں وچ مختلف شیڈاں نوں ضرور ویکھو مگر قوم پرستیاں نال لکھی پچھلے سوا سو سال دی تریخ وچ بہوں گڑبڑاں کیتیاں گیاں جس پاروں اج وی پختون، بلوچ، سندھی، پنجابی گھجل پئے ہوندے جے۔بھٹنیاں دا پھینٹ وطنی ریاستاں پا چھڈیا جو پہلی لام بعد تیزی نال بننیاں شروع ہوئیاں تے تھاں تھاں مختلف وطنی ریاستاں وچ ونڈیاں آبادیاں کم ہور چوڑ کردتا۔ بس ایسے لئی اک 1810 تے 1817 وچکار لکھی لکھت توں کجھ ٹوٹے دے رہیاں ہاں تانجے تہانوں اوس اخیری آزاد سلطنت بارے گویڑ لاون وچ اوکھا نہ ہونا پئے۔ایہہ لکھت فارسی وچ پٹنہ توں کوئی 75 ورہے پہلے لبھی سی تے ببمئی سرکار ایس نوں پنجاب ریکارڈ آفس گھلیا اتے پنجاب والیاں ایس نوں 1933 وچ فارسی توں انگریزی وچ ترجمہ کروایا۔اخبار ڈیوڑھی سردار رنجیت سنگھ بہادر دے سرناویں نال ایہہ لکھت 193 شیٹاں تے سی۔ایس وچ رنجیت سنگھ توں اڈ ڈیوڑھی دربار معلہ(مغل دربار)، ڈیوڑھی منتظم دولہ(میکٹاف،ریذیڈنٹ دلی)،ڈیوڑھی مہاراجہ جگت سنگھ،ڈیوڑی مہاراجہ عالی جاہ دولت راو سندھیہ تے ڈیوڑھی ملہار راو ہولکر دی کجھ شیٹاں وی جے۔جے تسی ساری کتاب''واقعات لہور دربار'' پڑھو تے ایس وچ ٹھٹہ، بکھر، ملتان، پشور ہی نہیں سگوں داود پتریاں، سدوذئیاں، بارک ذئیاں، دی گلاں دا بھنڈار وی ہے، کشمیر دے شیخ حاکماں تے باجوڑ تے بلتی سرداراں، خاناں دا لہور دربار وچ بیٹھن دی گل وی ہے۔فارسی دے شکستہ سٹائل وچ لکھی اصل کتاب ہورے اج وی لہور آرکائیو وچ ہوئے کہ جے اسی اجہی لکھتاں دے ترجمے ہی اپنے ایم فل دے پڑھیاراں توں کروائے ہندے تے اج ساڈے نوجوان گھجل نہ ہوندے نہ انہاں نوں قوم پرستیاں تے دھرمی سیاستاں کرن والے ایڈی آسانیاں نال ورت سکدے۔پر پاکستان بنن بعد اسی کیونجے فارسی زبان تے دیوناگری اتے گورمکھی لپیاں نوں دیس نکالا دے چھڈیا تے جو اج ساڈے نال ہو رہیا ہے اوس دی گھیسی تے اسی آپ بنائی سی۔پوری کتاب وچ سرکار دا لفظ نرا رنجیت سنگھ لئی ہی ورتیا گیا ہے۔ہن تسی کجھ ٹوٹے پڑھو۔۔۔یکم نومبر 1810۔۔دربار وچ کھڑک سنگھ،ہرباجھ رائے مصطفی،متھرا داس، دیوان بھوانی داس کمذات،حکیم عزیز الدین، بلند خان، جہان خان بھریچ تے دوجے بیٹھے سن۔جوہری (مخبر) دسیا کہ زمان خان تے پنڈی ہی (پناہ وچ)ہے مگر اوس دی منڈے اٹک ول چلے گئے جے۔اوہ جہاں داد خان نال رل کے پشور جانا چاہندے جے جتھے فتح خان دا بھرا عظیم خان اپنی من مرضیاں کررہیا ہے۔کشمیر توں عطا محمد نے لہور دربار لئی 60 ہزار گھڑسوار تے پیدل اتے دو لکھ روپیہ نقد تے پشمینے دے تھان گھلے جے۔شاہ شجاع وی پنڈ دادن خان پناہی ہے۔22 نومبر۔۔۔راجہ فتح سنگھ آہلووالیہ ولوں چوہدری قادر بخش دربار وچ سمن برج تے حاضری دتی۔اوس دسیا کہ راجہ آہلووالیہ گجرات دے صوبیدار صاحب سنگھ توں منگلہ پور دا قبضہ چھڈاون گئے جے۔سرکا نے گربخش سنگھ نوں حکم دتا کہ اوہ کوٹ کمالیہ ول جاون جتھے ڈاکواں نے ات مچائی ہے۔ سرکار نے دیوی داس نوں حکم دتا کہ پٹیالے 5 ہزار دی ہنڈی کرے کیونجے بیل تے شطرنجی (خاص دری) خریدنی ہے۔8 دسمبر۔۔سمن برج تے ہشام خان ستل باشی،میاں خیراتہ،نواب قطب لدین خان قصور،توپ خانے دا ہیڈ سربلند خان تے ٹھٹہ بھکر دے نواب محمد علی خان دا نمائندہ بیٹھے سن۔حکیم محمد علی خان نے سرکار دا طبی معائنہ کیتا، نبض ویکھی تے دسیا سرکار تندرست جے۔جوہری دسیا کہ پشور وچ کجھ افغان سرداراں شکارپور دے منی لینڈراں (بنئیے) نوں لٹیا ہے جس پاروں بازار بند ہو گئے جے۔11 دسمبر۔۔سرکار نے جموں بیٹھے توپ خانہ دے دروغہ میاں خیراتہ نوں کہیا کہ راوی دے رستے توپ خانہ لے کے ملتان ول چلے۔جوہری دسیا کہ کابل قندہار وچ بیجاں دا گھٹا ہے تے شاہ محمود(پوتا ابدالی) کابل، قندہار وچ من مرضی قیمت تے بیچ ویچ رہیا ہے۔ سرکار ٹھٹہ دے حاکم دی نمائندے پنڈی داس نوں کہیا کہ تہانوں 200 روپئے دی ہنڈی ملتان دے نواب مظفر دے کھاتے توں اسی کر رہے ہاں کیونجے دریائی تجارت بند نہیں ہونی چاہیدی۔24 دسمبر۔۔۔۔مل پور دے میر سہراب خان دا نمائندہ شیرمحمد خان حاضر ہویا تے سرکار نال وکھرے ہو کے ملن دی اجازت منگی۔ اوس دسیا کہ دیوی داس، حکیم عزیزالدین، بھائی گربخش سنگھ تے کئی ہور سردار نواب مظفر نوں بچا رہے جے، سرکار کہیا مینوں ایس دا پتہ ہے۔ 12 اپریل 1813۔۔۔جوہری دسیا کہ فتح خان وزیر نفری نال ڈیرہ غازی خان بیٹھا ہے، نواب مظفر دے پتر سرفراز خان نے اوس نوں 70 ہزار دتے پر او بہتے منگ رہیا ہے۔دربار وچ کان پور دے نواب مہدی علی خان دا نمائندہ حاضر ہویا، اک گھوڑا نذر کیتا تے دسیا کہ مہدی علی خان دو دن وچ آپ حاضر ہوسی۔ 8 مئی 1813۔۔۔جہاں داد خان دا فوجی افسر غلام محمد خان سرکار اگے پیش ہویا تے اپنی خدمات سرکار اگے پیش کیتیاں۔28 جولائی 1815۔۔سرکار نے شیخ بڈھا، عزیز خان تے دوجے کمانڈراں نوں کہیا کہ ہریانہ دے ریونیو کلکٹر کول رقم بھیج دتی ہے، اپنے جواناں نوں دو دو مہینیاں دی تنخواہاں دیو۔یکم اگست 1815 باجوڑدے راجہ نے دربار وچ حاضری بھری۔۔۔۔30 اکتوبر 1815۔۔سیالکوٹ۔۔بھائیا رام سنگھ نوں سرکار نے کہیا کہ کمونہ دے دیوندے دے راہیں جموں دے سپاہیوں لئی 500 روپئے بھیجے جے۔سرکار نے نامدار خان گجر نوں یقین دلایا کہ پہاڑی علاقوں وچ فوجی مہماں شروع کیتی جا رہیاں جے۔۔۔6 مارچ 1816۔۔۔دریائے بیاس کنارے۔۔۔سرکار نے روہیلوں دے جمعدار فقیراللہ نوں حکم دتا کہ سپاہیاں نال دریا پار جائے تے کیمپ لائے، اوس عمل کیتا۔بہاولپور توں کیشن داس دسیا کہ اک لکھ مالیہ دین دی گنجائش  نہیں تے 80 ہزار قبولو۔کیشن داس کہیا کہ بہاولپور دا راجہ وفادار ہے۔ سرکار وکیل کیشن داس نوں تے بہاولپور ولوں آئے نمائندیاں نوں انعام دتا، مالیہ 85 ہزار کردتا تے نال کیشن داس نوں کہیا کہ بہاولپور نوں وارنگ وی دے دیو۔ایہہ وی دس دیو کہ ساڈا فوجی کیمپ لگیا رہے گا۔ 12 مارچ نوں فقیراللہ روہیلہ رپورٹ کیتا کہ بہاولپور دے سپاہیاں وی کیمپ لا لتا ہے۔سرکار حکم دتا کہ جے معاملہ ترے دن وچ حل نہ ہویا تے بہاولپور دے نواب دی تھاں تے قبضہ کر لواں گے۔کیشن داس دسیا کہ بہاولپور ولوں منشی صوبہ رائے آ رہیا ہے، ٹیکس دی ساری رقم دی ہنڈی کروا دتی ہے۔ 8 جنوری 1817۔۔کھڑک سنگھ دسیا کہ گھوڑیاں نال کھچن والی دو ہور توپاں چیک کر کے شامل کر لتیاں جے۔سدا سکھ بھرانیاں نوں سرکار جھنگ سیال مہم لئی تیار رہن دا حکم دتا۔شیخ بساون دی بٹالین وچ اک سو یونیفارم ونڈے گئے۔10 جنوری۔۔سرکار چھجوبھگت دے چوبارے گئے، غریباں وچ دوسو روپئے ونڈے تے چوبارے نوں 51 روپئے چڑھائے۔20 اپریل۔۔راوی کنڈے تے۔۔۔سرکارڈیرہ بابا نانک شاہ تے فقیراں وچ 250 روپئے ونڈوائے۔16 مئی۔۔۔سرکار نے نواب صادق خان دے علاقے پنڈ قریشی وچ  کیمپ لایا تے ڈیرہ غازی خان دے نواب صمد خان نوں ٹیکس دین دا آکھوا دتا۔اوس کہیا کہ میں تے حاکم نہیں، تسی وزیرفتح توں ٹیکس منگو۔ ایس بعد دیوان بھوانی داس ساری کشتیاں تے کیچر لینڈقابو کیتی تے سارے اونٹ خان پور گھل دتے۔4 اگست توپخانے دے ہیڈ الہی بخش رپورٹ کیتا کہ بندوقاں بناون والے دس بندے دلی توں ساڈی کول نوکری لئی آئے جے تے کم کر رہے نیں۔5 اگست سرکار نوں دسیا گیا کہ نواب بہاولپور نے بقایا 20 ہزار وی گھل دتے جے۔2 ستمبر سرکار نے توپخانے دے دروغہ الہی بخش نوں6 ہزار دی تنخواہ مقرر کیتی۔عزیز الدین دسیا کہ جھنگ سیال ولوں اک لکھ روپئے گھل دتے گئے جے۔کتاب دی اخیر تے دس جون 1822 دی اکلی شیٹ وی ہے جس وچ لکھیا ہے کہ نواب صادق خان دا نمائندہ سرکار(رنجیت سنگھ) نام خط تے ہنڈی کیتی رقم دا ریکارڈ پیش کیتا، نال نواب منکیرہ دا خط وی سی۔سرکار کہیا کہ صادق اپنے زمینداراں تے بہوں ظلم کردا ہے۔سرکار دے خبرچی خوش وقت رائے کجھ پیپر پیش کیتے جس مطابق جداں سرکار دی فوجاں دریائے سندھ کنڈے اپڑیاں تے عظیم خان مقابلے تے لڑن دے اشارے دتے۔ ایس دوران خٹک قبیلے دے محمد خان، مہمند تےیوسف ذئیاں سرکار دے ناں وکھرے وکھرے خط لکھے تے کہیا جے ساڈی جاگیراں سانوں موڑن دا وعدہ کرو تے اسی عظیم خان نال نہیں جاواں گے۔عظیم دے بھرا یار محمد خان جو پشور دا حاکم سی سرکار نوں 40 ہزار گھل دتا تے 20 ہزار ہور دین دی مہلت منگی۔بس پھیر عظیم خان وی سرکار نال وفاداری دا خط لکھ دتا۔

ایہہ ٹوٹے تاں مارے لکھے جے کہ سند رہے کہ ایہہ لڑائیاں قوم پرستی تے دھرم دی تھاں لگان تے بادشاہتاں دی طاقتاں گرد ہی چلدیاں سن پر انگریز درباری تریخ داناں انہاں نوں ہور رنگ دتے۔29 مارچ نوں قبضے بعد انگریز ایہہ دسنا نہیں چاہندے سن کہ ایہہ رل مل وی چلدے سن تے لڑدے وی سن۔ دوست محمد خان دا بھرا طلائی خان اخیر دن تیک لہور دربار نال رہیا پر ہن پختون قوم پرستیاں وچ اوہ اپنے نوجواناں نوں ایہہ سب دسنا نہیں چاہندے۔

Bhagat Singh (Radical or Revolutionary? ) and dilemma of Power Politics(94rth death anniversary)

Bhagat Singh

Terrorist, Radical or Revolutionary?

The dilemma of Power Politics

(94 death anniversary) 

Bhagat Singh (27 September 1907 – 23 March 1931)

Age 23 years, 5 months  and 26 days

• Misuse of Anti-terrorist laws
• Victim of power politics by the power players and the establishment
• Judicial murder 
• Promotion of extremism 

Bhagat Singh's story is a powerful symbol of resistance against British colonial rule in India. His execution, widely seen not only as a flawed judicial process but also exposed so-called anti-imperialist Mahatma Gandhi. Due to its multiple effects, it has sparked debate and continues to inspire people across South Asia till today. The case highlights concerns about the misuse of anti-terrorism laws, a issue still relevant today. For Stavinder Singh Juss, Bhagat Singh's legacy resonates deeply, connecting him to his ancestral homeland in Punjab. Many believe the trial was unfair, and there's a growing call to revisit the case. In fact, a Pakistani lawyer has petitioned the Lahore High Court to reopen Bhagat Singh's case, citing the Supreme Court decision to review Zulfikar Ali Bhutto's case after 50 year, as a precedent.

Bhagat Singh was executed by the British government, but 95 years later, he's still a powerful symbol of resistance across South Asia. People don't see him as a terrorist, but as a revolutionary who inspires change. His legacy extends far beyond nationalism an religion, resonating with those fighting for freedom and justice. 

A video Clip of the interview

https://youtube.com/shorts/rCgTJtBAjWI

Satvinder Juss is

Professor at King's College

Studied Law at University of Cambridge

Lives in London, United Kingdom

The interview aired at 94rth death anniversary of young Punjabi revolutionary at MastFM103 in its Punjabi radio show Lok Lhar in Lhore studio

Listen complete Interview, Click HERE

Few Old Links

At Bhagat Singh 85th Anniversary

Bhagat Singh & Mahatma Gandhi: Controversies & Contradictions 

Judicial Murder of Bhagat Singh: Selected Justice & Role of Jinnah, Iqbal & Mahatma. At 89th death anniversary

Punjab and Colonialism: Revisit Language Narrative First

 

Punjab and Colonialism: Revisit Language Narrative First

British colonial masters left our lands in 1947, partly due to consistent struggle by various groups and individuals and partly due to shifting of world powers (14 August 1941 Atlantic Charter) but due to various colonial narratives the heat of colonialism still pinching us since 77 years. It is hard to deconstruct impact of colonialism with Oxford knowledge and English language. Without knowing the strengths and weaknesses of Pre-British Punjab & its surroundings it is hard to understand the lands itself. The knowledge about past is in oral knowledge traditions (mostly in Punjabi) and you may also check it in various classical languages like Palli, Sanskrit, Turkish, Persian and Arabic. The other important point is to deconstruct colonial language narrative that divided our languages, scripts and dialects on the basis of religion (Hindi for Hindus, Urdu for Muslims and Punjabi for Sikhs only). As we witnessed a massive transition from Oral to written during colonial times so it pluted, deleted many things. Even we cannot find many books in original form such as Indica and History of Hind and Sind" popularly known as (Chach Nama) many waorks of Punjabi Jogi/Sufi poets are largely missing etc. On top of it Dictionaries of various indigenous languages were written during colonial times and it still carry many weaknesses and biases. If we failed to fix these issues in last 77 years in South Asia, we cannot blame others only. Punjabi written in Gurmukhi during last 77 years is a fine example. The Punjabi written in Gurmukhi after 1947, is totally changed by Hindi cum Sanskrit interventions and that is why two young Punjabis cannot communicate with each other today. In a way, it is continuation of anti people colonial language policy. 

Here is audio, video recordings of a session in a Punjabi Conference held at Lhore from 18 to 20 November 2024. In video you can watch few clips and in audio you can listen the complete discussion of the session Punjab and Colonialism

Lhore Darbar was the last independent Kingdom conquered by the colonial masters at 29th March 1849 and after it colonial masters took various steps to control the region. Using knowledge for colonial and post colonial control was the biggest project and in below you can yourself check it. 

In the 20th November 2024 session , Dr Arooj Ahsan was moderator and other than me, Dr Kanwal Khalid and Dr Zaheer Watto were speakers. 

Click and watch few video clips of the session

Another clip of the discussion

Listen the discussion by clicking here

Further things you may interest in

Some Stray thoughts regarding Mid August 1947 events & unheard story of a Punjab Assembly document ( A radio show)

Our anti-Punjab clamour — 1 —Aamir Riaz Daily Times

Religious par excellence but against hate speech: An Interview with Pashaura Singh

 

Religious par excellence but against Hate Speech

 An Interview with Pashaura Singh

For MastFM103 & BarahMah Lhore

I met Professor Pashaura Singh at International Layalpur History Conference 2024 at Faisalabad where I too presented my paper Anti-colonial Struggle in subcontinent: What went wrong?  After the conference, he stayed for 3 days in Lhore and with the help of Khola Cheema I interviewed him. 

A video clip of the interview

Click and Watch

Listen the recording of the Punjabi Radio program Lok Lhar,

An exclusive interview of Professor Pashaura Singh at Lhore Click and Listen it

After listening his (Professor Pashaura Singh) talk/interview one may realise that the pertinent issue is not the religion itself but issue is hate speech, respect for human rights and space for the dialogue. If these things are missing even ideology becomes a dogma. Examples of various left groups is good to understand the phenomenon. 

Further readings

An article about History Conference

Lhore & Amritsar were among top 10 cities of British India where Muslims & Sikhs, Hindus were minority

Lhore & Amritsar were among top 10 cities of British India where Muslims & Sikhs, Hindus were minority

My father was born at Amritsar around 1920 & died in Lhore in 1998, he often mentioned glimses of twin city culture in Lhore & Amritsar. Today many people will not believe that before 1947 both Delhi & Karachi were not on the top in population but Calcutta & Bomby were the bigest cities and after Madras (now Chunai) and Hyderabad (Now in Talnagana province) Lhore was the 5th largest city, Delhi was 7th and Amritsar was 9th and Luckhnow was 10th. Even Kanpur was bigger than Luckhnow . Amritsar was bigger than Karachi, Dhakka, a fact normally ignored by many. Left intlectual Abdullah Malik lived in Kotcha Chabak Swaraan (walled city Lhore) and his wife was from Amritsar. Rauf Malik , his younger brother (born 1926) mentioned it in his autobiograpghy. 

For refrence of Top 10 cities click here 

As par 1941 census, District Lahore had 60.6% Muslim population & in Amritsar Muslim Punjabis were the single largest community with 46.5%. Similarly Sikhs were 36.1% in Amritsar & 18.3% in Lhore. So in Amritsar both Sikhs & Muslims were more than 82% ad in Lhore both communities were more than 78%.. On the other hand Hindus were 14.9% in Lhore and 13.8% in Amritsar. 

Top 23 cities in British India

1. Calcutta, 2. Bombay, 3. Madras, 4. Hyderabad, 5. Lahore, 6. Ahmedabad, 7. Delhi, 8. Kanpur, 9. Amritsar, 10. Lucknow. The cities that came next included 11. Howrah, 12. Karachi, 13. Nagpur, 14. Agra, 15. Benares, 16. Allahabad, 17. Poona, 18. Bangalore, 19. Madura(i), 20. Dacca, 21. Solapur, 22. Srinagar, 23. Indore.
 

Reflections by Jaspal Singh about Baba Bhuja Singh: A Ghadaritte turned nixalite who was killed by Indian Establishment in july 1970

Reflections by Jaspal Singh about

Baba Bhuja Singh: A Ghadaritte turned nixalite who was killed by Indian Establishment

in july 1970

Fifty years ago today, Baba Bujha Singh was murdered by Punjab police, at the ripe age of 80, on the orders of the government. On July ,27, 1970, as he was bicycling on a road near a small village called Nagar, a police Jeep hit him. He fell down. Seeing police, he shouted “ I am Bujha Singh of Chak Mai Dass” ,so the passers by would know what police is doing. This was standard training of the Ghadar Party, that if one is caught by police in a public place , they should let everyone know. Police pulled him into Jeep and took him to Philaur fort, which had been turned into torture center by the police. In the morning his body was found on a small bridge on a Canal near by and the government announced that he had been killed in an Encounter with the police. The news of his arrest spread like a wild fire. Couple of passers by had seen the whole thing. Thousands of people surrounded the police station and forced the police to hand over his body to the family and they cremated him in his village on a plot of land. A memorial stands there now, where people gather every year on his anniversary . Justice Tarkunde carried out inquiry but no one has been punished to this day for his and thousands of others that were murdered by police during those days.

Baba Bujha Singh was an inspiring and towering figure in the independence movement. My grandfather had often talked about him, as our village was one of the main centers of Ghadar Party. He was born in the earlier part of the 20th century. In his twenties he went to Shanghai, worked there for sometime and took a ship to Argentina, where one of his relatives Bhagat Singh Bilga was working. Argentinian economy was better than the US those days , so many Punjabis went there.Argentina had a very active branch of Ghadar Party. Bujha Singh soon became one of its leaders and travelled across Latin America with Baba Ratan Singh, another leader of Ghadar Party, who was traveling across the world organizing the Indian immigrants abroad. After working in Rosario, Argentina for sometime, he led a group of Ghadarites to Moscow, to study at University of Peoples of the East. They walked for 18 days to Bolivia to board a ship to go to Soviet Union.

In Moscow he studied for two years, learnt Russian, German, English and mastered political science, economics and history. Here he met many anti colonial leaders from all across the world and leaders of Soviet Union. He returned to India via China and joined the anti colonial revolutionary movement. He was arrested and tortured in Lahore fort. After his release he continued his revolutionary activities. He edited Kirti, a newspaper of the Ghadar Party. One of the regular contributors was Bhagat Singh. When the Ghadar Party joined Communist Party of India, he became one of its leaders. He was instrumental in arranging the escape of Subhash Chandra Bose to Kabul. After transfer of power in 1947, he was in and out of prisons during the reign of Nehru. He was Vice President of All India Kisan Sabha.

He was very critical of Soviet Union. In a speech in 1958, he predicted that the Soviet Union will break into pieces because it’s leaders were following counter revolutionary and chauvinist policies. CPI leadership did not like his assessment . Those days CP(I) leaders used to put their umbrellas up , if it rained in Moscow. He left the party. When CPI ( M) was formed , he joined it but again left when the leadership of CPI(M) carried out anti people policies in Bengal . He supported the Naxalbari uprising , along with Baba Sohan Singh Bhakhna, founder president of Ghadar Party and when CPI(M-L) was formed he was elected one of its main leaders in Punjab. He would bicycle from village to village speaking at study circles. Amongst the people he was a legend and inspired the youth. He was specially popular amongst Dalits , because of struggle against caste oppression and was nicknamed by upper caste Congress and Akali leaders as “ leader of Chamars”.

I met him in earlier part of 1970, when some students had organized a study circle in a village just outside Chandigarh. He explained to us what state is. He also explained what liberal Democracy was. I still remember him saying,” It is like two robbers, who take turns in robbing you and beating you, every five years you get to choose which robber is going to rob you and beat you”. He had tremendous knowledge of world affairs, philosophy, history and economy. I remember we were just awed by his presence, practice, knowledge and life.

Years later when I met Hardip and found out that she was his grand daughter, I remember, that study circle that I had been to , once again came so vividly in front of my eyes. As I write these lines, I can still see him in the yard of a mud house. His bicycle standing on the side, surrounded by many youth and elderly people sitting on a cot, talking and explaining many issues of the time. White beard,white turban, white Kurta, great sense of humor and a lot of patience for our impatient questions. Life and work of Baba Bujha Singh will live and be remembered by people for times to come.

On the 50th anniversary of Baba Bujha Singh’s state sanctioned murder,my heart goes out to revolutionary Telugu poet Varavara Rao, he is also same age as Baba Bujha Singh, who has been incarcerated for writing poetry and exposing the draconian rule of the Indian ruling elite. All the Bhima Koregaon, prisoners who have been imprisoned and tortured for raising their voice against tyranny, they are carrying out legacy of Baba Bujha Singh and all others who have sacrificed for the cause of justice and dignity. Jalib Sahib’s defiant words come to mind:

Chup Rahne Pe Sazaa Hai Yahan

Hamne To Phir Bhi Kucch Kaha Hai

(People are punished even for silence

We have said quite a bit)

20th July 2020

Shiv Kumar Batalvi wrote a poem in memory of Baba Bujha Singh that is worth reading

بڈھے رکھ نوں پھانسی

میرے پنڈ دے کسے رکھ نوں
میں سنیٔے جیل ہو گئی ہے
اوہدے کئی دوش ہن :
اوہدے پتّ ساویاں دی تھاں
ہمیشہ لال اگدے سن
بناں 'وا دے وی اڈدے سن

اوہ پنڈ توں باہر نہیں
پنڈ دے سگوں اوہ کھوہ 'چ اگیا سی
تے جد وی جھومدا تاں اوہ سدا چھاواں ہلاندا سی
تے دھپاں نوں ڈراندا سی
تے راہیاں نوں ترے جاندے اوہ
دھپاں توں بچاندا سی
تے پانی بھردیاں کڑیاں نوں
دھی کہہ کے بلاندا سی

تے ایہہ وی سنن وچ آئٔے
کہ اسدے پیر وی کئی سن
تے اوہ راتاں نوں تردا سی
تے پنڈ دے ساریاں رکھاں نوں مل کے
روز مڑدا سی
تے ادھ-رینی ہوا دی گلّ کرکے
روز جھردا سی
بھلا یارو عجب گلّ ہے
میں ساری عمر سبھ رکھاں دیاں
شاخاں تاں تکیاں سن
کی رکھاں دے وی میرے دوستو
کتے پیر ہندے نے ؟

تے اج اخبار وچ پڑھئ
کہ اوہ ہتھیار-بندآر رکھ سی
اوہدے پلے بندوقاں، بمب تے لکھاں سنگیناں سی

میں رکھاں کول سدا رہندیاں
چھاواں تاں سنیاں سن
پر بمباں دی عجب گلّ ہے ؟

تے ایہہ جھوٹھی خبر پڑھ کے
مینوں اعتبار نہیں آؤندا
کہ اسنے پنڈ دے
اک ہور رکھ نوں مار دتا ہے
جہڑا پنڈ دے شاہواں دے گھر
ویہڑے 'چ اگیا سی
جس توں روز کوئی کاگ
چغلی کرن اڈیا سی

تے اج کسے یار نے دسئ
جو میرے پنڈ توں آئٔے
کہ میرے اس پنڈ دے رکھ نوں
پھانسی وی ہو رہی ہے
تے اوہدا پیو ککراں ورگا
تے ماں بیری جہی ہو رہی ہے

Further Readings

https://en.wikipedia.org/wiki/Baba_Bujha_Singh

Inked in red

At the auditorium hall of the Museum and Art Gallery, Sector 10, a crowd of 100 odd people (mostly youngsters dressed in kurtas, denims, and Kohlapuri chappals, with gamchas around their necks) marked their attendance at a lecture organised by Lokayat—a people’s movement solidarity group.

https://www.tribuneindia.com/news/archive/lifestyle/inked-in-red-444014

Review of "Events at the Court of Ranjit Singh 1810-1817" Watch & listen

Review of 

 "Events at the Court of Ranjit Singh 1810-1817"

 Watch & listen 

Reviewers Sukh Dev Suhal & Aamir Riaz

It is review of an important document written more than 200 years and recorded some very interesting events. The book itself broke many myths spread by colonial masters against Ranjit Singh & Lhore Darbar.

click & watch

https://www.youtube.com/watch?v=aYZ91bxjBeo