Gul Plaza, Disaster Management & Various Narratives.
The fear is that if we don't learn from the Kashmir earthquake, how will we learn from incidents like the Gul Plaza collapse? If we continue to view disasters through the lens of religion, sect, language, and city, the problem will persist. We're highlighting the importance of looking beyond these differences to address the root causes of such tragedies
The issue of enforced disappearances is rooted in colonial-era laws, but when some #Pashtun and #Baloch intellectuals framed it as a nationalist issue, the focus shifted away from changing these laws. Similarly, #Karachi's intellectuals responded to the Gul Plaza incident with a narrow focus, overlooking the broader systemic problems.
The whole week hasn't seen a discussion on disaster management in the country. The setup we had created was reviewed post-Kashmir earthquake with international help, leading to the NDMA ordinance. After the earthquake that killed over 70,000, a National Disaster Authority was formed, and a comprehensive survey was done with global support. Plans were made to integrate weak institutions like firefighting, meteorological services, as well as lucrative one's like the Flood Relief Commision into a district-level network. Provincial DMAs were formed, and a volunteer force was proposed. NDMA was set up under the PM's office. The survey identified 110 districts, including Gilgit-Baltistan and Azad Kashmir, highlighting disaster risks and needs. But an official around 2011 warned me that this effort would fail due to institutional resistance to integration.
The article was published at Punjabi Daily Lokaai 24rh Jan 2025
وسیب تے وسنیک
گل پلازہ،آفتاں نبیڑو سسٹم اتے بیانئیے
عامرریاض
ڈر تے ایہہ ہے کہ جے اسی کشمیر دے زلزلے توں سبق نہیں لتا تے گل پلازہ توں کنج سبق لواں گے؟ جے اسی آفتاں نوں وی دھرم، فرقے، زبان تے شہر دی عینک نال ہی ویکھاں گے تے مسلہ تے اوتھے ہی رہے گا۔
گل پلازہ کراچی وچ آون والی آفت نیں ہر کسے نوں اداس کرچھڈیا،انساناں دا مرنا اک المیہ مگر بے وسی وچ سڑ کے مرنا تے وڈا دکھانت ہیگا۔مگر ایس بارے جنج دی رپوٹنگ،چینلاں تے پروگرام، یوٹیوبی شو ہورہے اتے سوشل میڈیا تے جو لکھیا جارہیا ہے اوس مسلہ نوں ہور وی چوڑ کردتا۔رپورٹنگ تے تجزئیے ویکھ کے ایہہ وی لگدا ہے کہ جے سندھ وچ پیپلزپارٹی دی حکومت نہ ہوندی تاں گل پازہ وچ اگ دو گھنٹیاں وچ بجھ جانی سی تے کوئی زیادہ جانی تے مالی نقصان وی نہیں ہونا سی۔جوابی وار وچ پیپلزپارٹی نے وی جماعت اسلامی تے ایم کیو ایمی دور وچ ہوون والی خرابیاں سنے بلدیہ فیکٹری دی گل کردتی کہ ایس نا لگل ہور وگڑی۔”بھائی“نوں چھڈ کے پی ایس پی راہں مڑ ایم کیو ایم ہوون والے سابقہ مئیر اتے موجودہ وفاقی وزیر مصطفی کمال وی وگدی گنگا“وچ ڈبکی لاونی لوڑی دی سمجھی۔”بٖغض معاویہ“ وچ کراچی بارے سن50والا نعرہ دہراندے ہوئے کراچی نوں وفاق یعنی اسلام آباد تھلے دین دا اونترا مطالبہ کردتا۔کراچی نوں اپنے چینل دا حلقہ سمجھن والے اک پردھان اینکر دے پچھلے ترے،چارشو ویکھ کے اینج لگدا ہے کہ پورے ملک دا فائر سسٹم تے ٹھیک ہے بس کراچی دا ہی فائر سسٹم خراب ہے۔اپنے سارے پروگراماں وچ اوہناں پورے ملک وچ فائرفائٹنگ سسٹم حوالے نال ڈیٹا وی نہیں دتا کیونجے اوس نال سارا تاثر ہی کھوٹا ہوجانا سی۔ پنج مہینے پہلاں لہور دی پردھان کمپیوٹر مارکیٹ وچ اگ لگی سی، کھرباں دے کاروبار کرن والی ایس مارکیٹ وچ وڈے پدھر تے لگن والی اگ چند سال پہلے وی لگی سی۔اوس مارکیٹ وچ جنج سرعام بجلی دی تاراں بکھریاں ہندیاں سن اوس نوں ویکھ کے خوف آندا سی۔جس نوں وی میرے وانگ لہور، کراچی، ملتان، پشور، کوئٹہ، پنڈی اسلام آباد دے رش والے بازراں تے پلازیاں نوں ویکھن دا موقع ملیا اوہ سمجھ سکتا ہے کہ ایس ملک وچ کئی گل پلازہ ہن۔اک اینکر کہہ رہے ہن کہ کراچی وچ اک سال دوران ڈھائی ہزار اگ لگن دے وقوعے ہوئے پر سوال ایہہ ہے اوسے چینل یا اینکر پچھلے اک سال وچ ست توں گیارہ وجے وچکار ایس مسلہ نوں کڈا ائیر ٹائم دتا؟۔پورے ہفتہ توں ایسا پروگرام نہیں ہویا جتھے ایہہ گل ہوئی ہووئے کہ ایس ملک وچ آفتاں نال نیبڑن دا کیہڑا بندوبست ہے؟ جو بندوبست اسی بنایا سی اوس دا خیال وی کشمیر والے زلزلے بعد کجھ عالمی اداریاں دتا سی تے این ڈی ایم اے نامی ادارے دا آرڈیننس آیا سی۔کشمیر والے زلزلے وچ ستر ہزار توں ودھ بندے مرے سن۔ فیر نیشنل ڈساسٹر اتھارٹی وی بنا دتی گئی تے چند سال وچ آفتاں نال نبڑن والے عالمی اداریاں دی مدد نال ملک دا انسانی تے قدرتی آفتاں حوالے نال بھرنواں سروے ہویا۔ایہہ پک کیتا گیا کہ فائرفائٹنگ، موسمیاتی ادارے،فلڈ ریلف کمیشن سنے کئی اداریاں نوں ایس وچ ضم کرنا لوڑی دا ہے کیونجے آفتاں نال نبڑن لئی ضلعیاں، تحصیاں، سکولاں تے یونین کونسلاں تیک پردھان نیٹ ورک بنایا جائے۔ صوبیاں وچ پی ڈی ایم اے بن گئے، ایہہ وی کہیا گیا کہ اک رضاکار فوس بنائی جائے جو سکولاں، یونیورسٹیاں دے پڑھیاراں تے گلی محلے دے نوجواناں نوں آفتاں وچ کم کرن دا ول سکھائے۔ ایہو نہیں سگوں این ڈی ایم اے دے دفتر نوں پردھانگی دیندے ہوئے وزیراعظم ہاوس وچ تھاں دتی گئی۔میں اوہ سروے دی رپورٹاں وی ویکھیاں جس وچ چاراں صوبیاں سنے گلگت بلتستان،آزاد کشمیر تے فاٹا دے ہوورے ایک سو دس ضلعیاں وچ آفتاں دی نشاندہیاں سن سگوں اوہناں تے پہلے توں کم کرن دی لوڑ دی اہمیتاں تے زور سی۔ آفت دے دوران اتے بعد والے کماں بارے وی ڈھیر گلاں سن۔ ایہہ 2011دی گل ہوئے گی جدوں میں ضم ہوون والے اک پردھان ادارے دے افسر نوں ملیا تے اوس صاف کہیا کہ ایہہ کم توڑ نہیں چڑھے گا کیونجے ایہہ ادارے ہی ضم نہیں ہوون گے۔ ایہہ ایس مسلہ دا اک اہم پکھ ہے کہ سانوں پورے ملک وچ آفتاں نبیڑو سسٹم دی لوڑ ہے جو یونین کونسل تے پنڈ کونسلاں تیک ہوئے۔ جدوں یونین کونسل دی گل ہوئے گی تے ذکر بلدیاتی سسٹم دا ہوئے گا۔ ہن کراچی اکلا شہر نہیں جتھے کونسلر سسٹم تگڑا نہیں۔مگر جنج کراچی وچ ایس مسلہ نوں چکیا جاندا ہے اوس مگر کراچی دی چوہدر تے قبضے دا سایہ ہے۔ساڈے ملک دا اک وکھرا مسلہ ایہہ وی ہے کہ بلدیاتی سسٹم نوں تن ڈکٹیٹراں وار وار ”متبادل سیاسی نرسریاں“بناون تے صوبائی طاقت گھٹاون لئی ورتیا۔وڈے وڈے اینکر کہندے ہن کہ ڈکیٹراں بلدیاتی چوناں کروائیاں مگر جمہوری دور وچ ایہہ نہیں ہویا۔ جد کہ حقیقت ایہو ہے کہ اوہناں ایس دے سیاسی ورتارے نال بلدیاتی سسٹم نوں پنگرن ہی نہ دتا۔بلدیاتی سسٹم نوں جنج صوبائی یا قومی سیاست توں وکھرا رہنا چاہیدا ہے اوہ ماحول تے اج دیہاڑ تیک نہیں۔ تیجا اہم مسلہ بلدیاتی سسٹم نوں آئینی تھاپڑا دینا ہے کہ انڈین آئین وچ وی آزادی دے49سال بعد کتھے جا کے بلدیاتی سسٹم دا پورا باب داخل کیتا گیا سی۔اوس دے گھیرے پیٹے و چ فیر ہرصوبے اپنا سسٹم کھڑا کیتا۔ساڈے آئین وچ بس چند فقرے ہی ہن۔ جد آئین وچ بلدیاتی بندوبست دی تفصیل ہوئے گی تے صوبے تے محکمے اوس تے کھیڈ نہیں سکن گے۔جے نرے اک شہر دی گل کروگے تے اینج دا سسٹم کدی نہیں بنے گا۔جے شہر دی چوہدر دا خیال ہر ویلے ستاندا رہے گا تے ککھ نہیں ہو سکدا۔ اک ہور پکھ ایس مسلے دا اوہ ہے جس دا سانگا ساڈی نصابی کتاباں تے میڈیا نال ہے۔ایہناں دووواں وچ آفتاں نال نبڑن تے بلدیاتی بندوبست اتے سوک سینسبارے ڈھیر گھاٹے ہن۔ ڈر تے ایہہ ہے کہ جے اسی کشمیر دے زلزلے توں سبق نہیں لتا تے گل پلازہ توں کنج سبق لواں گے؟ جے اسی آفتاں نوں وی دھرم، فرقے، زبان تے شہر دی عینک نال ہی ویکھاں گے تے مسلہ تے اوتھے ہی رہے گا۔ اسی لاپتہ والے مسلہ وچ ویکھیا کہ ایہہ مسلہ نوآبادیاتی دور توں جاری گھٹیا قنوناں داسی مگر جدوں ساڈے کجھ پختون، بلوچ دانشوراں ایس نوں وکھرا کردے ہوئے نرا قومیتی رنگ دتا تاں قنون بدلن دا مسلہ کتھے پچھے ہی رہ گیا۔ ساڈے کراچی دے دانشوراں وی گل پلازہ دے نال اوہی کیتا۔
